Cyngres TUC Cymru 2026 - Undebau llafur yn y gweithle

Mae’r Gyngres yn nodi:

• natur anhyblyg Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg a’r datganiad anonest a gyhoeddwyd ganddynt ar 2 Ebrill, sef “nad oes disgrifiad swydd ymwelydd iechyd band 7 y cytunwyd arno mewn partneriaeth â BIP CTM”,
• uwchgyfeirio’r anghydfod gyda hysbysiad o weithredu diwydiannol tan 17 Gorffennaf

Mae’r Gyngres yn cefnogi’r frwydr hon o tua 100 o nyrsys arbenigol a elwir yn ymwelwyr iechyd. Mae eu rôl yn darparu rhaglenni iechyd craidd i blant dan bump oed ac yn cefnogi teuluoedd.

Maent wedi bod yn brwydro dros gyfiawnder cyflog ers pum mlynedd a bu’n rhaid iddynt weithredu’n ddiwydiannol er mwyn cael eu cyflogwr i greu disgrifiad swydd a oedd yn adlewyrchiad teg o rolau presennol ymwelwyr iechyd a oedd yn ystyried y newidiadau i’w gofynion addysg, ond mae’r cyflogwr wedi gwrthod anrhydeddu’r broses swydd-ddisgrifiad.

Mae’r Gyngres yn condemnio:

• methiant y gweinidog iechyd blaenorol i gamu i mewn a sicrhau bod Cwm Taf Morgannwg a holl fyrddau iechyd eraill Cymru yn talu ymwelwyr iechyd ar y band cyflog cywir
• methiant partneriaeth gymdeithasol yng Nghymru i ddatrys yr anghydfod hwn yn foddhaol

Mae’r Gyngres yn cyfarwyddo’r Cyngor Cyffredinol i wneud y canlynol:

• Cefnogi anghydfod Ymwelwyr Iechyd Cwm Taf Morgannwg yn llwyr
• Ymgysylltu â’r gweinidog iechyd newydd i fynnu bod yr anghydfod yn cael ei ddatrys yn llwyddiannus ac, os oes angen, trefnu lobi gan y Senedd i orfodi’r llywodraeth newydd i gymryd y camau angenrheidiol.
• Mynnu bod pob bwrdd iechyd yn cydnabod ac yn cydymffurfio â’r broses gwerthuso swyddi ac yn talu’r gyfradd am y swydd

Cyswllt: Cyngor Masnach Caerdydd

Mae’r Gyngres hon yn nodi'r canlynol:

• Penderfyniad rheolwyr Llyfrgell Genedlaethol Cymru i barhau i niweidio pensiynau staff, er gwaethaf gwrthwynebiad eang.
• Y gefnogaeth aruthrol i aelodau PCS yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru i bleidleisio dros streicio gyda 91.8% o blaid streicio yn y bleidlais ymgynghorol a ddaeth i ben ar 24/4/26
• Y dicter yng nghyfarfodydd ar y cyd a fynychwyd gan aelodau PCS a Prospect ynghylch yr ymosodiadau ar Gynllun Pensiwn y Llyfrgell Genedlaethol

Mae’r Gyngres yn cyfarwyddo Cyngor Cyffredinol TUC i wneud y canlynol:

• Cefnogi gweithwyr y Llyfrgell Genedlaethol yn eu hymgyrch dros bensiynau teg a rhoi cyhoeddusrwydd i’r anghydfod gweithredu diwydiannol gyda chyrff cysylltiedig, gan gynnwys y rheini yn y sector diwylliant.
• Gweithio gyda’r undebau sy’n cynrychioli aelodau yn y Llyfrgell Genedlaethol i bwyso ar Aelodau’r Senedd a’r Gweinidog Diwylliant newydd pan fyddant yn eu swyddi i helpu i ddatrys yr anghydfod hwn a sicrhau nad yw’r gweithwyr datganoledig hyn yn y sector cyhoeddus yn cael toriadau pensiwn.
• Sicrhau bod gan staff y Llyfrgell Genedlaethol hawliau pensiwn sydd o leiaf gystal â chynllun pensiwn y gwasanaeth sifil neu’n well na hynny.
• Gweithio gyda chyrff cysylltiedig yn y sector diwylliant i ymgyrchu yn erbyn toriadau yn y sector hanfodol hwn sy’n cael effaith mor fawr ar lesiant pobl yng Nghymru.

Cyflwynwyd gan PCS

Mae’r Gyngres yn cydnabod bod Cymru yn wlad ddwyieithog a bod y Gymraeg yn perthyn i ni i gyd. Mae gweithleoedd yn lleoliadau strategol i hyrwyddo a hwyluso mwy o gyfleoedd i staff ddefnyddio'r Gymraeg. Mae cynyddu’r defnydd o’r Gymraeg mewn gweithleoedd ar draws pob sector yn flaenoriaeth allweddol yn strategaeth ‘Cymraeg 2050’ Llywodraeth Cymru, sy’n cael ei chynnal gan ddeddfwriaeth, polisi a safonau’r Gymraeg ar draws sefydliadau’r sector cyhoeddus.

Mae’r Gymraeg yn rhan o’r agenda cydraddoldeb a chynhwysiant. Mae TUC Cymru wedi datblygu Siarter Twf newydd i helpu gweithwyr, canghennau eu hundebau llafur, a chyflogwyr i gydweithio i greu gweithleoedd dwyieithog cynhwysol a chynyddu’r defnydd o'r Gymraeg yn y gwaith.

Mae’r Gyngres yn nodi prinder cyfleoedd i ddysgu Cymraeg mewn cymunedau lleol gyda dim ond hanner y dosbarthiadau wyneb yn wyneb ar gael o’i gymharu â’r sefyllfa cyn Covid.

Cred y Gyngres y dylai’r ystod lawn o gyfleoedd dysgu Cymraeg fod ar gael ym mhob cymuned er mwyn sicrhau gweithlu cwbl ddwyieithog.

Mae’r Gyngres yn datrys y mater hwn gyda swyddogion perthnasol Llywodraeth Cymru.

Mae’r Gyngres yn honni bod y Siarter Twf, a’i gweledigaeth ar y cyd, hefyd yn cynnig llwybr a modd i undebau – ar lefel genedlaethol – ddangos eu hymrwymiad, eu cydnabyddiaeth a’u cyfrifoldebau i gefnogi, ymateb a mynd i’r afael â’r angen i sicrhau cyfiawnder ieithyddol ac amodau a chanlyniadau teg i weithwyr ddefnyddio a dysgu Cymraeg yn y gwaith.

I gefnogi nodau a phedair egwyddor graidd Siarter Twf, mae’r gyngres yn galw ar TUC Cymru i argymell bod pob undeb llafur yng Nghymru yn cymryd camau blaengar i ddatblygu ei Bolisi Dwyieithrwydd ei hun yng Nghymru. Gall Polisi Dwyieithrwydd Model TUC Cymru helpu undebau gyda’r datblygiad hwn.

Gall polisïau dwyieithog unigol ystyried amgylchiadau gwahanol ac unigryw pob undeb, y mannau cychwyn, y nodau terfynol, a’r cynnydd sydd eisoes wedi’i wneud. Felly, mae undebau llafur yn dangos eu hymrwymiad cenedlaethol i sicrhau cydraddoldeb ieithyddol mewn gweithleoedd yng Nghymru. 

Cyflwynwyd gan Bwyllgor Cydraddoldeb TUC Cymru a Chyngor Masnach Sirol Torfaen

Mae’r Gyngres yn croesawu ymrwymiadau’r Ddeddf Hawliau Cyflogaeth i fynd i’r afael â llawer o’r materion cyflogaeth allweddol sy’n effeithio ar weithwyr ifanc, gan gynnwys:

• Darparu tâl salwch statudol o ddiwrnod cyntaf yr absenoldeb.
• Dileu’r terfyn enillion isaf ar gyfer tâl salwch statudol.
• Darparu hawl i gontract oriau gwarantedig.
• Ei gwneud yn ofynnol i gyflogwyr roi rhybudd rhesymol o shifftiau a thâl am shifftiau sy’n cael eu canslo neu eu cwtogi.
• Cyflwyno darpariaethau i amddiffyn gweithwyr rhag aflonyddu gan drydydd parti.

Mae’r Ddeddf Hawliau Cyflogaeth hefyd yn rhoi undebau mewn sefyllfa gref fynd i’r afael â chyfraddau isel o aelodaeth undebau ymysg gweithwyr ifanc. Mae’n destun pryder mawr mai dim ond un o bob pum gweithiwr ifanc yng Nghymru sy’n aelod o undeb llafur, ond mae gennym gyfle clir yn awr i ddatrys hyn. 

Felly, mae’r Gynhadledd hon yn galw ar TUC Cymru i wneud y canlynol:

• Datblygu strategaeth glir i gynorthwyo cwmnïau cysylltiedig i fanteisio’n llawn ar ddarpariaethau’r Ddeddf Hawliau Cyflogaeth er mwyn gallu trefnu gweithwyr ifanc.
• Defnyddio dulliau arloesol o estyn allan at weithwyr ifanc, fel drwy batrolau ieuenctid a sefydlwyd yn wreiddiol gan undebau llafur Norwy.
• Annog pob undeb cysylltiedig i chwarae rhan weithredol yn y gwaith o nodi ardaloedd targed a diwydiannau ar gyfer patrolau ieuenctid.
• Hyrwyddo gwaith y patrolau ieuenctid hyn drwy lwyfannau cyfryngau cymdeithasol gan ymgysylltu â chynulleidfaoedd newydd.
• Cefnogi datblygiad trefnwyr ifanc drwy’r fforwm Gweithwyr Ifanc ac adeiladu eu rôl yn y gwaith o gyflwyno a datblygu dyfodol y patrolau ieuenctid.

Cyflwynwyd gan Usdaw

Mae’r Gyngres yn nodi cynnydd deallusrwydd artiffisial ac awtomeiddio, ac effaith gynyddol technoleg ar amodau gwaith a diogelwch swyddi. Mae’r Gyngres hefyd yn nodi bod hyd yr wythnos waith wedi aros fwy neu lai'r un fath ers dros ganrif er gwaethaf cynnydd sylweddol mewn cynhyrchiant.

Mae’r Gyngres yn credu bod yn rhaid i gynnydd technolegol fod o fudd i weithwyr ar draws yr economi gyfan, nid dwysáu anghydraddoldeb neu ansicrwydd. Rhaid i unrhyw enillion cynhyrchiant a gyflawnir drwy ddeallusrwydd artiffisial ac awtomeiddio gael eu rhannu drwy wneud gostyngiadau ystyrlon mewn amser gweithio heb golli cyflog, gwell diogelwch swyddi, a gwell cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith.

Mae cannoedd o weithleoedd eisoes wedi mabwysiadu wythnosau gwaith byrrach ac wedi adrodd am ganlyniadau cadarnhaol gan gynnwys: gwell cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith; lefelau is o straen; lefelau is o drosiant staff; lefelau is o absenoldeb salwch, llai o fwlch cyflog rhwng y rhywiau, a mwy o gynhyrchiant yn y gweithle.

Er mwyn gwireddu’r manteision hyn i weithwyr ledled Cymru, mae’r Gyngres yn galw ar TUC Cymru i wneud y canlynol:

• Mynd ati i hyrwyddo “wythnos waith fyrrach heb golli cyflog” ar draws economi Cymru, gan gynnwys y sectorau cyhoeddus a phreifat.
• Ymgyrchu dros gefnogaeth Llywodraeth Cymru i gynlluniau peilot a threialon ar draws y sector.
• Sefydlu gweithgor traws-undebol i gydlynu strategaethau bargeinio ac ymgyrchu ym mhob sector.
• Ymgynghori â sefydliadau ymgyrchu llai o faint yn ystod yr wythnos waith.
• Eiriol dros ailddosbarthu enillion cynhyrchiant sy’n deillio o AI ac Awtomeiddio yn deg.
• Adrodd i Gyngor Cyffredinol TUC Cymru ar gynnydd o ran cyflawni cynlluniau peilot a threialon wythnos waith fyrrach heb golli cyflog erbyn mis Mawrth 2027.

Cyflwynwyd gan CWU

Ymgyrchu dros wythnos waith fyrrach ar gyfer y GIG yng Nghymru

Mae’r Gyngres hon yn nodi cyflwyno’r wythnos waith fyrrach ym mis Ebrill 2026 yn y GIG yn yr Alban.

Roedd hwn yn newid polisi mawr gyda’r bwriad o wella llesiant, lefelau cadw staff, a chynhyrchiant y gweithlu ar draws gwasanaethau cyhoeddus yr Alban. 

Mae’r Gyngres yn nodi bod y sefyllfa yng Nghymru yn wahanol iawn er bod gweithwyr GIG Cymru yn wynebu’r un pwysau a phroblemau â’n cymheiriaid yn yr Alban. Mae’r Gyngres yn nodi bod undebau llafur cydnabyddedig yn galw ar Lywodraeth Cymru a chyflogwyr y GIG i wneud yn iawn am eu hymrwymiad yn 2023 i gael wythnos waith fyrrach yn y GIG, drwy roi treial y cytunwyd arno ar y cyd ar waith yng Nghymru heb oedi pellach.

Mae’r Gyngres felly’n galw ar Lywodraeth Cymru, GIG Cymru i weithio gydag undebau’r GIG i sicrhau cydraddoldeb â’r Alban 

Credwn y byddai cam o’r fath yn gwella canlyniadau cleifion yn y GIG drwy leihau nifer y staff sy’n gorweithio ac felly’n lleihau absenoldeb, straen a morâl staff.

Mae’r Gyngres yn cytuno i ymgyrchu dros gydraddoldeb yn y GIG a hefyd dros weithwyr ar draws y mudiad undebau llafur a fyddai’n elwa o wythnos waith fyrrach.

Er ein bod yn llwyr gefnogi ymgyrch gweithwyr y GIG yng Nghymru am wythnos waith fyrrach a’n bod yn cymeradwyo llwyddiant ein cydweithwyr yn y GIG yn yr Alban sydd wedi cyflawni hyn, nid ydym yn ceisio ffurfioli cysylltiad rhwng bargeinio diwydiannol yn y ddwy wlad.

Cyflwynwyd gan RCPoD gydag eglurhad gan y Cyngor Cyffredinol