Ble fydden ni heb fenywod Undebau Llafur?
Wrth i’r don ddiweddaraf o streiciau ddigwydd ledled y DU, mae’r cyhoedd wedi arfer gweld naratif penodol am Undebau Llafur. Maen nhw’n gwybod ein bod ni’n amddiffyn gweithwyr ac yn gwneud safiad dros gyflog teg, amodau gwaith tecach ac i weithwyr gael llais yn y ffordd maen nhw’n cael eu trin.
Yr hyn nad yw’r cyhoedd yn ei weld yn aml yw’r gwaith sy’n cael ei wneud y tu ôl i’r llenni, fel yr oriau o drafodaethau nad ydynt byth yn cael eu darlledu ar y teledu. Mae gymaint o lwyddiannau ein mudiad wedi cael eu hanghofio, yn syml, am eu bod wedi cael eu trefnu gan fenywod.
Felly, gadewch i ni dreulio rhywfaint o amser ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod yn cydnabod gwaith menywod gwerthfawr ein mudiad. Yn aml, nid yw menywod y mae eu cyfraniadau a’u penderfyniad i sefyll dros weithwyr yng Nghymru a’r byd wedi cael eu cydnabod.
“Addysgu, ymgyrchu a threfnu”
Mae arwyddair Elizabeth Andrews o “addysgu, ymgyrchu a threfnu” yn dal i ysbrydoli llawer. Roedd yn Undebwr Llafur o Hirwaun, yn Rhyng-genedlaetholwraig, yn Etholfreintiwr ac yn un o arloeswyr y mudiad Llafur.
Sefydlodd Elizabeth ‘prifysgolion menywod sy’n gweithio’ a rhoddodd gyfle i fenywod gael addysg ar ôl gadael yr ysgol. Roedd hi’n allweddol yn y gwaith o wella iechyd gweithwyr pyllau glo drwy arwain y galwadau am faddonau pen pyllau. Bu hefyd yn arwain y ffordd o ran eiriol dros bensiynau menywod.
Roedd hefyd yn gyfrifol am agor yr ysgol feithrin gyntaf yng Nghymru yn y Rhondda yn 1938.
Brwydro dros wella safonau gartref a thramor
Roedd Thora Silverthorne o Abertyleri yn undebwr Llafur ac yn nyrs a gyd-sefydlodd y gymdeithas nyrsys genedlaethol. Tynnodd sylw at gyflogau ac amodau gwaith gwael nyrsys Prydain.
Teithiodd Thora i Sbaen yn ystod rhyfel cartref Sbaen a bu’n ymwneud â’r gwaith o greu’r ysbyty cyntaf ym Mhrydain. Arweiniodd Thora ddirprwyaeth ac fe wnaeth hi gwrdd â Clement Attlee i drafod sefydlu’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol. Roedd hefyd yn swyddog llawn amser o Gymdeithas Glerigol y Gwasanaeth Sifil.
Sefyll dros weithwyr yn y cyfnodau anoddaf
Gan symud ymlaen i gyfnodau mwy diweddar, yn 2020, cafodd Shavanah Taj ei ddewis fel Ysgrifennydd Cyffredinol TUC Cymru - yr ail ddynes a'r person Du, Asiaidd a Lleiafrif Ethnig cyntaf i ddal yn rôl.
Fel Ysgrifennydd Cyffredinol TUC Cymru yn ystod pandemig Covid-19, bu’n brwydro dros yr hawl i weithwyr gael mynediad at gyfarpar diogelu personol priodol a gweithio i chwalu’r hiliaeth strwythurol sy’n dal i ddifetha ein gweithleoedd a’n cymdeithas.
Mae gwaith Shavanah wedi arwain at gytundeb ffurfiol o ran sut mae’r Llywodraeth yn ymgysylltu ag Undebau Llafur yng Nghymru, sy’n golygu bod gan weithwyr sedd o gwmpas y bwrdd i negodi’r newidiadau sydd eu hangen arnynt.
Pa fenywod o Gymru sy’n eich ysbrydoli chi?
Mae’r menywod gwych hyn yn ein mudiad yn fy ysbrydoli i beidio byth â rhoi’r ffidil yn y to a dod o hyd i ffyrdd o negodi, bargeinio a gwneud gwahaniaeth bob amser.
Pwy sy’n eich ysbrydoli chi? Dywedwch wrthyn ni ar-lein!
Ydych chi eisiau gwybod mwy am hanes mudiad llafur Cymru? Edrychwch ar yr arddangosfa wych hon am hanes undebau llafur ar-lein gan UNSAIN.