Cyngres TUC Cymru 2026
- Rheilffyrdd sy’n eiddo cyhoeddus a chadw gweithwyr trafnidiaeth gyhoeddus yn ddiogel
Mae’r Gyngres yn croesawu’r dull gweithredu ar gyfer creu Great British Railways (GBR) sy’n eiddo cyhoeddus gan Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, gan gynnwys rôl statudol i Lywodraeth Cymru mewn Great British Railways ac ymrwymiad i ystyried integreiddio pellach rhwng cledrau a threnau.
Mae’r Gyngres yn galw am sicrhau bod diogelu a gwella swyddi ac amodau rheilffyrdd yn ganolog i ddatblygu rheilffyrdd yng Nghymru a Great British Railways, gan gynnwys mewnoli’r holl weithwyr rheilffyrdd allanol a hefyd am fuddsoddiad llawer mwy mewn seilwaith rheilffyrdd a buddsoddiad ledled Cymru.
Fodd bynnag, mae’r Gyngres yn nodi â phryder lefelau cynyddol o drais, cam-drin ac aflonyddu – gan gynnwys aflonyddu hiliol a rhywiol – a ddioddefwyd gan weithwyr ar draws y rhwydwaith trafnidiaeth, a nifer o achosion diweddar, erchyll o ymosodiadau a cham-drin sydd wedi digwydd ar wasanaethau TrC.
Mae’r Gyngres yn llongyfarch Llywodraeth Cymru ar ei ‘Huwchgynhadledd Diogelwch mewn Trafnidiaeth Gyhoeddus’ ddiweddar, ac mae’n credu ei bod yn sbardun da ar gyfer cynllun gweithredu i fynd i’r afael â thrais, cam-drin ac aflonyddu ar wasanaethau TrC a system drafnidiaeth ehangach Cymru.
Serch hynny, mae gan y Gyngres bryderon difrifol am amlder a difrifoldeb cynyddol trais a cham-drin ar drafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru, gydag arolwg RMT yn datgelu bod 80% o weithwyr yng Nghymru wedi profi trais yn y gweithle yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Mae’r Gyngres yn credu bod angen gwneud llawer mwy i atal ymosodiadau a hefyd i wella diogelwch teithwyr.
Felly, mae’r Gyngres yn cefnogi ymgyrch Gweithredu yn erbyn Ymosodiadau RMT yng Nghymru ac ymgyrch TSSA i ‘Gadw Gweithwyr Trafnidiaeth yn Ddiogel’, sydd wedi bod yn galw am weithredu cadarn i roi terfyn ar y trais a’r gamdriniaeth a brofir gan weithwyr trafnidiaeth yn y swydd.
Mae’r Gyngres yn penderfynu cefnogi ymgyrchoedd RMT a TSSA drwy alw am y canlynol:
- Dim goddefgarwch tuag at drais a cham-drin
- Rhoi diwedd ar achosion o aelodau staff yn gweithio ar eu pen eu hunain a chynyddu lefelau staffio digonol ar y rhwydwaith trafnidiaeth
- Cadw ein swyddfeydd tocynnau ar agor
- Camau gweithredu effeithiol gan gyflogwyr i ddiogelu gweithwyr
- Cynnydd, nid toriadau, i’r Heddlu Trafnidiaeth Prydeinig.
- Cyllid priodol sy’n cefnogi gwelliannau i drafnidiaeth gyhoeddus i wella diogelwch gweithwyr a theithwyr.
- Gwell goleuadau, teledu cylch cyfyng a mannau cymorth mewn gorsafoedd a chyfnewidfeydd
- TrC i weithio gyda lleoliadau, awdurdodau lleol a grwpiau perthnasol eraill i sefydlu cynlluniau a gweithdrefnau rheoli torfeydd
- Mynediad parhaus at gymorth i’r dioddefwyr a bod dim enillion yn cael eu colli oherwydd amser i ffwrdd o’r gwaith ar gyfer gwella
- Hyfforddiant i reolwyr ar gefnogi staff, a mynediad at gymorth ar gyfer eu trawma dirprwyol eu hunain
- Mesurau diogelu cyfreithiol cryfach ar gyfer gweithwyr trafnidiaeth gyhoeddus a gweithwyr sy’n delio â’r cyhoedd sy’n dioddef trais, cam-drin ac aflonyddu yn y gwaith
- Cynllun gweithredu Llywodraeth Cymru ar fynd i’r afael â thrais, cam-drin ac aflonyddu ar wasanaethau TrC.
Mae’r Gyngres yn cytuno y dylai’r Cyngor Cyffredinol gefnogi’r ymgyrch drwy lobïo aelodau’r Senedd ac Aelodau Seneddol yng Nghymru ac ystyried cefnogi unrhyw ymgyrchoedd neu fentrau diwydiannol sy’n cael eu cynnal i hyrwyddo amcanion yr ymgyrch.
Cyflwynwyd gan RMT a TSSA
- Monitro Iechyd Diffoddwyr Tân
Mae’r Gyngres yn nodi ac yn croesawu ymgyrch barhaus Undeb y Brigadau Tân i sicrhau ymrwymiad Llywodraeth Cymru i fonitro iechyd, canser a chysylltiad yn well ac yn weithredol bob blwyddyn i ddiffoddwyr tân yng Nghymru.
Mae’r ymgyrch hon yn seiliedig ar dystiolaeth sy’n tynnu sylw at lawer mwy o farwolaethau o ganlyniad i ganser a chlefydau ymysg diffoddwyr tân.
Mae’r Gyngres yn cydnabod y gallai cefnogaeth gan TUC Cymru helpu i sicrhau cyllid cenedlaethol, datblygu polisi a chynnydd deddfwriaethol i ddiogelu iechyd diffoddwyr tân.
Mae’r Gyngres yn annog TUC Cymru i gefnogi’r ymgyrch hon yn ffurfiol a’i chodi’n uniongyrchol gyda Llywodraeth Cymru a phleidiau gwleidyddol.
Moved by FBU
- Trais a Cham-drin Gweithwyr Addysg yng Nghymru
Mae’r Gyngres yn bryderus iawn am y trais gydag arfau yn erbyn athrawon a staff cymorth mewn ysgolion yng Nghymru yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Nid oes esgus dros drais mewn ysgolion ac mae’r Gyngres yn sefyll mewn undod â gweithwyr addysg sy’n wynebu mwy o drais mewn ysgolion.
Mae’r Gyngres yn nodi, er bod trais gydag arfau yn brin, bod gweithwyr addysg wedi adrodd am fwy o achosion o drais a cham-drin corfforol ers Covid. Croesawodd y Gyngres Uwchgynhadledd ‘Ymddygiad Dysgwyr’ Llywodraeth Cymru yn 2025 ond mae’n poeni mai ychydig o ganlyniadau amlwg sydd wedi deillio o’r uwchgynhadledd honno
Mae’r Gyngres felly’n galw ar Lywodraeth Cymru i flaenoriaethu diogelwch gweithwyr addysg a, thrwy wneud hynny, diogelwch dysgwyr.
Mae’r Gyngres yn galw ar TUC Cymru i ymgyrchu ar ran Llywodraeth Cymru i wneud y canlynol:
- Anrhydeddu’r rhwymedigaethau a addawyd o Uwchgynhadledd Ymddygiad Dysgwyr 2025;
- Gorfodi system gyson ar gyfer monitro, cofnodi ac ymateb i achosion o gam-drin/trais mewn ysgolion lle mae staff yn teimlo eu bod yn cael eu cefnogi gan benaethiaid i roi gwybod am ddigwyddiadau, gan herio unrhyw ganfyddiad bod trais i’w ddioddef fel rhan arferol o’r diwylliant gwaith;
- Gweithredu systemau cymorth priodol i staff, gan gynnwys cymorth wedi’i dargedu i staff sydd wedi profi cam-drin/trais a system sy’n rhoi seibiant i staff o weithio gyda’r person ifanc sydd wedi ymosod/aflonyddu arnynt;
- Sicrhau bod mwy o Seicolegwyr Addysg yn cael eu cyflogi a’u lleoli yng Nghymru;
- Darparu adnoddau priodol ar gyfer CAMHS a gwasanaethau cymdeithasol a sicrhau bod yr holl gyrff sy’n delio ag iechyd meddwl a llesiant meddyliol plant yn cydweithio’n agos, yn cydweithredu ac yn cydweithredu;
- Cynnal ymgynghoriad llawn a dilys gyda’r Undebau Addysg ar Gyfarwyddyd Cymru gyfan ar Reoli ymddygiad Dysgwyr
Cyflwynwyd gan NASUWT
- Iechyd Menywod, Tegwch yn y Gweithle a Gweithlu’r GIG
Mae’r Gyngres yn nodi mai menywod yw’r rhan fwyaf o weithlu’r GIG, ond eto nid yw strwythurau gweithle’r GIG yn cydnabod nac yn cefnogi agweddau allweddol ar iechyd menywod yn ddigonol. Mae cyflyrau fel mislif, y menopos, beichiogrwydd, gwella ar ôl geni, triniaeth ffrwythlondeb ac anhwylderau gynaecolegol yn parhau i effeithio ar bresenoldeb, llesiant a chadw staff, yn aml heb addasiadau priodol i’r gweithle.
Mae’r Gyngres yn nodi materion parhaus gan gynnwys: mynediad cyfyngedig at fannau preifat, glanwaith ar gyfer newid, bwydo ar y fron neu reoli anghenion mislif; gwisgoedd a chyfarpar diogelu personol nad ydynt yn adlewyrchu cyrff menywod na chyfnodau bywyd; dealltwriaeth anghyson rheolwyr llinell; a phrosesau rheoli presenoldeb nad ydynt yn rhoi digon o sylw i gyflyrau meddygol cydnabyddedig. Mae’r methiannau hyn yn cyfrannu’n uniongyrchol at fwy o absenoldeb oherwydd salwch a phwysau difrifol ar lefelau staffio.
Mae’r Gyngres yn credu na ddylai amodau yn y gweithle roi menywod dan anfantais na thanseilio’r aelwyd ehangach, a bod yn rhaid i GIG Cymru ddangos arweiniad o ran cefnogi iechyd menywod ar draws yr holl grwpiau staff.
Mae’r Gyngres yn galw ar y Cyngor Cyffredinol i wneud y canlynol:
- Lobïo Llywodraeth Cymru a chyflogwyr y GIG i sicrhau mynediad wedi’i warantu at fannau preifat priodol, ac adolygu gwisgoedd a chyfarpar diogelu personol y GIG gyda chysur, urddas ac ymarferoldeb menywod mewn golwg.
- Gwthio am ganllawiau cenedlaethol fel bod cyflyrau iechyd menywod yn cael eu hystyried yn briodol o fewn fframweithiau presenoldeb a gallu.
- Hyrwyddo hyfforddiant gorfodol i reolwyr ar iechyd menywod ac addasiadau rhesymol.
- Eirioli dros weithio hyblyg gwell i’r rheini y mae cyflyrau iechyd menywod yn effeithio arnynt.
- Sicrhau bod y gwaith o ddatblygu polisïau yn cydnabod yr effeithiau ar bartneriaid, gwŷr a gwragedd a theuluoedd, ac yn cefnogi gweithlu cynaliadwy yn y GIG.
Cyflwynwyd gan RCPoD
- Amddiffyn staff y GIG rhag cael eu cam-drin gan gleifion
Mae’r Gyngres yn nodi:
- Mae cyfran staff y GIG sy’n dweud eu bod yn teimlo’n ddiogel rhag cael eu cam-drin gan gleifion ac aelodau o’r cyhoedd wedi gostwng yn sylweddol, sy’n dangos amgylchedd diogelwch sy’n gwaethygu ar gyfer staff mewn rolau sy’n wynebu cleifion.
- Mae staff sy’n cael eu recriwtio o’r tu allan i’r DU a staff o gefndiroedd lleiafrifoedd ethnig yn nodi lefelau is o ddiogelwch, cynhwysiant ac amddiffyniad yn y gwaith, sy’n dangos effaith anghymesur cam-drin a gelyniaeth ar y grwpiau hyn.
- Er gwaethaf rhywfaint o welliant mewn mecanweithiau adrodd, mae hyder y bydd sefydliadau’n cymryd camau effeithiol mewn ymateb i gam-drin yn dal yn isel, gan gyfrannu at ymatebion anghyson gan gyflogwyr a gadael llawer o staff i reoli ymddygiad annerbyniol heb gefnogaeth ddigonol gan y sefydliad
Mae’r Gyngres yn credu’r canlynol:
- Ni ddylid disgwyl i unrhyw weithiwr y GIG oddef camdriniaeth fel rhan o’i swydd.
- Mae gan gyflogwyr a llywodraethau ddyletswydd i ddarparu amgylcheddau gwaith diogel, heb unrhyw aflonyddu na gwahaniaethu.
- Mae safonau clir, gweladwy a gorfodadwy o ymddygiad cleifion yn diogelu staff, yn gwella diwylliant y gweithle, ac yn atgyfnerthu ymrwymiadau dim goddefgarwch tuag at hiliaeth.
Mae’r Gyngres wedi penderfynu:
- Galw ar Lywodraeth Cymru i adeiladu ar bwerau newydd a chyflwyno cynllun cardiau coch a melyn cenedlaethol ar gyfer ymddygiad cleifion ar draws GIG Cymru.
- Sicrhau bod cynllun o’r fath yn mynd i’r afael yn benodol â cham-drin hiliol ac yn darparu gwarchodaeth well i weithwyr sydd wedi’u hyfforddi’n rhyngwladol ac sydd wedi’u hilioli.
- Annog TUC Cymru i weithio gyda chyrff cysylltiedig yng Nghymru i ddatblygu canllawiau, rhannu arferion gorau rhyngwladol, a phwyso am weithredu cyson ar draws holl gyflogwyr y GIG yng Nghymru.
Cyflwynwyd gan Bwyllgor Cydraddoldeb TUC Cymru