Cyngres TUC Cymru 2026
- Brwydro yn erbyn hiliaeth yng Nghymrua
Mae’r Gyngres yn nodi:
- Twf etholiadol Reform a’r dde eithafol
- Y cynnydd mewn rhethreg hiliol a senoffobig gan bleidiau gwleidyddol prif ffrwd ac yn y cyfryngau i rannu’r dosbarth gweithiol yng Nghymru
- Defnydd hiliaeth a senoffobia i dynnu sylw oddi wrth y cyni a’r argyfyngau economaidd cyfalafol sy’n achosi problemau cymdeithasol
- Y bygythiad i hawliau undebau llafur a gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru a achosir gan Reform a’r bygythiad i undebwyr llafur gan grwpiau ffasgaidd a’r dde eithafol
Mae’r Gyngres yn condemnio’r ymosodiadau ar ffoaduriaid, ceiswyr lloches, gweithwyr mudol a chymunedau Du ac Asiaidd a Mwslimaidd
Mae’r Gyngres yn credu’r canlynol:
- Mae’n hanfodol bod y mudiad undebau llafur yng Nghymru yn chwarae rhan flaenllaw yn y gwaith o adeiladu mudiad unedig yn erbyn y dde eithafol
- Gyda 400,000 o aelodau yng Nghymru, ar draws pob cymuned dosbarth gweithiol, yr undebau sydd yn y sefyllfa orau i uno gweithwyr yn erbyn rhaniad hiliol
- Mae’r pleidleisiau dros Reform yn rhybudd o ba mor hanfodol yw cefnogi llais gwleidyddol gweithwyr sy’n brwydro dros bolisïau sosialaidd
Mae’r Cyngor Cyffredinol wedi ymrwymo o hyd i frwydro yn erbyn hiliaeth yng Nghymru. Mae ein hymgyrch Cymru Unedig yn glir – mae amrywiaeth yn cryfhau Cymru ac nad oes croeso i gasineb yng Nghymru.
Mae’r Gyngres yn cyfarwyddo’r Cyngor Cyffredinol i sicrhau trafodaeth mewn cyfarfod yn y dyfodol i benderfynu ar ei ymateb i brotestiadau’r dde eithafol yng Nghymru.
Mae’n bwysig cael trafodaeth bellach ar iechyd a diogelwch cynrychiolwyr undebau, aelodau a staff mewn perthynas ag ymateb i wrthdystiadau’r dde eithafol yng Nghymru.
Cyflwynwyd gan Gyngor Masnach Caerdydd
- Toriadau i fudd-daliadau anabledd yng Nghymru
Mae’r Gyngres hon yn nodi'r canlynol:
- Nifer uchel y boblogaeth yng Nghymru sy’n gymwys i gael PIP a’r gyfran uchaf o hawliadau Gallu Cyfyngedig i Weithio a gweithgarwch cysylltiedig â gwaith yn y DU
- Yr effaith negyddol ar economïau rhai o’r cymunedau mwyaf difreintiedig yng Nghymru os bydd rhagor o doriadau’n cael eu gwneud i fudd-daliadau anabledd
- Mae Llywodraeth y DU wedi datgan yn glir y bydd yn lleihau gwariant ar fudd-daliadau anabledd a fydd yn tynnu miliynau o bunnoedd o bocedi pobl anabl ac economi Cymru
- Disgwylir adroddiad ar adolygiad Timms yn ystod tymor yr hydref 2026
- Methodd yr Adran Gwaith a Phensiynau â chynnal cyfarfodydd ymgynghori mewn ffordd hygyrch yng Nghymru
Mae’r Gyngres hon yn condemnio’r toriadau sydd eisoes yn cael eu gwneud:
- Rhoi’r gorau i fynediad at elfen iechyd Credyd Cynhwysol ar gyfer pobl ifanc dan 22 oed a chodi’r oedran ar gyfer hawlio PIP i 18 o 2027 ymlaen
- Rhewi cyfradd elfen Gallu Cyfyngedig ar gyfer Gweithgarwch Cysylltiedig â Gwaith y Credyd Cynhwysol ar gyfer hawlwyr presennol a’i haneru bron ar gyfer hawlwyr newydd o fis Ebrill 2026 ymlaen
Mae’r Gyngres yn cyfarwyddo’r Cyngor Cyffredinol i wneud y canlynol:
- Gweithio gyda DPAC Cymru a grwpiau ymgyrchu anabledd eraill i wrthwynebu toriadau i fudd-daliadau anabledd.
- Cefnogi’r galw am adolygiad annibynnol o PIP i wella’r ddarpariaeth nawdd cymdeithasol dan arweiniad pobl anabl a chynnwys undebau llafur sy’n cynrychioli miloedd o weithwyr anabl yng Nghymru yn ogystal â chynrychioli’r gweithwyr sy’n gyfrifol am ddarparu gwasanaethau o ddydd i ddydd y mae pobl anabl yn dibynnu arnynt.
- Cyflwyno gofynion amgen i’r Senedd newydd fynd i’r afael â thlodi pobl anabl yng Nghymru.
Cyflwynwyd gan Gyngor Masnach Caerdydd
- Diogelu’r gwerthoedd sydd gennym mewn perthynas â’r Cwricwlwm i Gymru
Daeth y Cwricwlwm i Gymru i rym yn 2022 i ailwampio’r ddarpariaeth addysg i’n plant.
Mae ethos a gweledigaeth y cwricwlwm yn canolbwyntio ar helpu pob dysgwr i ddod yn ddinesydd galluog, hyderus a thosturiol sy’n gallu ffynnu mewn byd sy’n newid.
Wrth wraidd y Cwricwlwm, mae’r nod o ddatblygu pedwar diben sy’n disgrifio’r math o ddysgwyr mae’n ceisio eu meithrin.
Mae’r rhain yn cynnwys galluogi pob disgybl i ddod yn ddysgwyr uchelgeisiol, galluog; yn gyfranwyr mentrus a chreadigol; yn ddinasyddion egwyddorol a gwybodus ac yn unigolion iach a hyderus.
Mae’r uchelgais hwn yn cael ei gefnogi gan ymarferwyr ond mae ofn bod y weledigaeth hon yn cael ei bygwth gan rymoedd ymhell y tu hwnt i gatiau’r ysgol.
Rydym yn gweld ofn yn treiddio i’n cymunedau ledled Cymru, llif cynyddol o safbwyntiau rhanedig ac eithafol; y defnydd o gredoau hiliol, senoffobig ac yn erbyn ymfudwyr, ac ymgyrch camwybodaeth sy’n creu rhaniadau cymdeithasol.
O ystyried yr ansefydlogrwydd gwleidyddol posibl yng Nghymru yn 2026, rhaid i NAHT symud i ddiogelu ac amddiffyn ein haelodau ac, yn bwysicaf oll, gwerthoedd ein hundeb.
Rydym yn galw ar y Gyngres i ymrwymo i sicrhau bod y Cwricwlwm newydd i Gymru yn parhau i fod ar gael i bob dysgwr; i sicrhau bod hawliau plant i addysg deg a chytbwys yn cael eu gwarchod, a bod deddfwriaeth sy’n ymwneud ag Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb (ACRh), Crefydd, Gwerthoedd a Moeseg a Chynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru, sy’n cynnwys datblygu a chyhoeddi canllawiau traws cenedlaethol ar gyfer ysgolion ac awdurdodau lleol, yn parhau.
Cyflwynwyd gan Gymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon (NAHT)
- Y dde eithafol a chamwybodaeth (newyddiaduraeth)
Mae’r Gyngres hon yn nodi bod gwendid parhaus sector y cyfryngau yng Nghymru yn peri pryder oherwydd nad yw’n adlewyrchu bywyd yn ein cymunedau, na’r setliad datganoli, yn briodol.
Mae’r diffyg gwybodaeth hwn yn golygu bod pobl yn defnyddio cyfryngau cymdeithasol i gael newyddion a gwybodaeth, sydd wedi caniatáu i grwpiau’r dde eithafol ledaenu camwybodaeth ac yn troi aelodau o gymunedau yn erbyn ei gilydd.
Mae’r Gyngres yn llongyfarch TUC Cymru am ei waith caled i helpu ymgyrchwyr undebau i gael yr adnoddau i wrthsefyll propaganda’r dde eithafol yn y gweithle. Ond byddai cael sector cyfryngau cryfach hefyd yn helpu i fynd i’r afael â chamwybodaeth a chwalu straeon ffug.
Mae newyddiaduraeth er budd y cyhoedd yn wasanaeth cyhoeddus a dyma sylfaen cymdeithas ddemocrataidd a bywyd diwylliannol Cymru. Mae’r Gyngres yn cefnogi gwaith yr NUJ i gryfhau newyddiaduraeth er budd y cyhoedd yng Nghymru, ac mae’n cymeradwyo’r defnydd parhaus o gyllid cyhoeddus gan Lywodraeth Cymru i gefnogi’r sector.
Mae’r Gyngres hefyd yn nodi sefydlu’r cyngor partneriaeth gymdeithasol ar gyfer y sector diwylliannol yn ddiweddar, ac yn galw arno i gefnogi camau i gryfhau’r sector cyfryngau yng Nghymru.
Mae’r Gyngres yn cytuno i gefnogi’r NUJ yn ei waith ymgyrchu parhaus i gryfhau newyddiaduraeth er budd y cyhoedd yng Nghymru, a fydd yn helpu i wrthsefyll celwyddau’r dde eithafol.
Mae’r Gyngres yn galw ar y cyngor cyffredinol i lobïo llywodraeth newydd Cymru ar frys i weithredu argymhellion adroddiad O Gymru ac i Gymru i weinidogion yn llawn.
Cyflwynwyd gan yr NUJ
- Sicrhau Cydymffurfedd â Chymhwysedd Diwylliannol ar draws Byrddau Iechyd Cymru
Mae’r Gyngres yn cydnabod bod gofal sy’n ddiwylliannol gymwys, sy’n ddiogel yn ddiwylliannol, yn wrth-hiliol ac sy’n ystyriol o drawma yn hanfodol i ddiogelwch cleifion a gofal iechyd teg sy’n canolbwyntio ar unigolion yng Nghymru. Mae tystiolaeth gan Diverse Cymru ac argymhellion MBRRACE UK yn dangos bod gofal sy’n anniogel yn ddiwylliannol yn arwain at gam-gyfathrebu, camddiagnosis a niwed y gellir ei atal, gyda menywod a babanod Du, Asiaidd a mwyafrif byd-eang yn profi canlyniadau llawer gwaeth. Mae data Safon Cydraddoldeb Hil y Gweithlu yn dangos hiliaeth, gwahaniaethu a diffyg cynnydd ar gyfer staff mwyafrif byd-eang.
Mae rhai Byrddau Iechyd yn ymgysylltu â mentrau cymhwysedd diwylliannol, gan gynnwys cynlluniau ardystio, ac mae’r ddarpariaeth yn dal yn anghyson ledled Cymru. Mae annhegwch yn rhoi menywod a babanod mewn perygl y gellir ei osgoi. Yn y gwasanaethau mamolaeth a newyddenedigol, mae bydwragedd a gweithwyr cymorth mamolaeth yn gweld sut mae arferion sy’n anniogel yn ddiwylliannol a diwylliant sefydliadol gwael yn tanseilio ymddiriedaeth, diogelwch a chanlyniadau i deuluoedd.
Felly, mae’r Gyngres yn galw ar Lywodraeth Cymru a’r holl Fyrddau Iechyd i orfodi gwrth-hiliaeth a diogelwch diwylliannol o ansawdd uchel, sy’n seiliedig ar dystiolaeth, wyneb yn wyneb ac yn fyfyriol, gan gynnwys uwch arweinwyr. Rhaid i’r hyfforddiant hwn gynnwys amser wedi’i neilltuo, gwerthusiad effaith cadarn ac atebolrwydd clir. Mae’r Gyngres yn galw am safonau ar draws y sefydliad sy’n hyrwyddo amgylcheddau cynhwysol, recriwtio cynrychioladol a chydgynhyrchu ystyrlon gyda chymunedau amrywiol, a chyfrifoldeb arwain clir dros degwch diwylliannol. Rhaid i’r disgwyliadau hyn gyd-fynd â Chynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol, y Datganiad Ansawdd Mamolaeth a Newyddenedigol a’r Fframwaith Ymgysylltu Amenedigol.
Mae’r Gyngres wedi penderfynu bod yn rhaid i Fyrddau Iechyd adrodd yn gyhoeddus ar gynnydd blynyddol a dangos newid mesuradwy y tu hwnt i ardystio. Mae’r Gyngres yn cyfarwyddo TUC Cymru i ymgyrchu dros safonau cyson ar draws iechyd, datblygu adnoddau traws-undebol ac eiriol dros gyllid parhaus i ddarparu gofal sy’n ddiogel yn ddiwylliannol ledled Cymru.
Cyflwynwyd gan Goleg Brenhinol y Bydwragedd (RCM)
- Ariannu a Gweithredu Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol
Mae’r Gyngres yn nodi Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru fel ymrwymiad hanfodol i fynd i’r afael â hiliaeth strwythurol a hyrwyddo cyfiawnder hiliol ledled Cymru. Mae’r cynllun yn nodi disgwyliadau clir ar gyfer cyrff cyhoeddus, cyflogwyr a sefydliadau, ac mae ei lwyddiant yn dibynnu ar ewyllys wleidyddol barhaus, ymgysylltiad ystyrlon â chymunedau Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol, a buddsoddiad hirdymor. Fodd bynnag, mae’n ymddangos nad yw’r gweithredu’n digwydd mor gyflym nac mor ddwfn ag y mae’r Undebwyr Llafur wedi brwydro drosto.
Mae’r Gyngres hefyd yn cydnabod bod gan undebau llafur rôl ganolog wrth sicrhau bod gweithleoedd ledled Cymru yn dod yn weithredol wrth-hiliol, a bod gweithwyr y mae hiliaeth yn effeithio arnynt yn cael eu cefnogi, eu cynrychioli a’u clywed. Fodd bynnag, heb gyllid cadarn, monitro tryloyw, a gweithredu parhaus, mae perygl y bydd uchelgeisiau Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol yn cael eu gwanhau neu eu gohirio.
Mae’r Gyngres felly’n galw ar y Cyngor Cyffredinol i lobïo Llywodraeth Cymru i wneud y canlynol:
- Sicrhau bod Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol yn cael ei ariannu’n llawn er mwyn i gyrff cyhoeddus, cyflogwyr ac undebau allu cyflawni’r ymrwymiadau ynddo.
- Gwarantu gweithredu cyson ac atebol ar draws pob sector, gydag amserlenni clir a mecanweithiau adrodd.
- Ymrwymo i barhau â’r cynllun a’i ddatblygu yn y tymor hir y tu hwnt i’r cylchoedd gwleidyddol presennol, gan sicrhau bod gwrth-hiliaeth yn parhau i fod yn flaenoriaeth genedlaethol.
Mae’r Gyngres yn cytuno y bydd TUC Cymru yn parhau i hyrwyddo arferion gwrth-hiliol yn y mudiad undebau llafur, yn cefnogi cymdeithion i herio hiliaeth o bob math, yn ymgyrchu’n frwd i Lywodraeth y dydd ar lefel y Senedd, ac yn gweithio gyda’i gilydd i greu Cymru decach a mwy cyfartal i bawb.
Cyflwynwyd gan Bwyllgor Cydraddoldeb TUC Cymru
- Addasiadau Rhesymol yn y Gweithle i Weithwyr Niwrowahanol
Mae’r Gyngres hon yn cydnabod y nifer cynyddol o weithwyr niwrowahanol, gan gynnwys y rheini sy’n awtistig, yn ddyslecsig, yn ddyspracsig neu’r rheini sydd ag ADHD a chyflyrau eraill. Er gwaethaf mesurau diogelu o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, mae llawer yn dal i wynebu gwahaniaethu, prosesau recriwtio anhygyrch, a diffyg cymorth yn y gweithle.
Mae’r Gynhadledd yn croesawu cynyddu ymwybyddiaeth o niwrowahaniaeth ar draws undebau a chyflogwyr ond mae’n credu bod angen gweithredu ar frys yng Nghymru i sicrhau bod gweithwyr anabl yn cael yr addasiadau rhesymol hanfodol sydd eu hangen arnynt yn brydlon.
Dylai canlyniadau addasiadau rhesymol ar gyfer gweithwyr niwrowahanol fod yn gyfartal â chanlyniadau eu cydweithwyr sydd ag amhariadau corfforol.
Mae’r Gyngres yn galw ar TUC Cymru i wneud y canlynol:
- Creu Pecyn Cymorth Addasiadau Rhesymol i Weithwyr Niwrowahanol
- Ymgyrchu dros adrodd gorfodol ar niwrowahaniaeth yn y gweithle ar gyfer cyrff Sector Cyhoeddus Cymru.
- Ymgyrchu dros hyfforddiant niwrowahaniaeth gorfodol (a ddarperir gan bobl niwrowahanol sydd â phrofiad uniongyrchol) ar gyfer pob rheolwr yng nghyrff Sector Cyhoeddus Cymru
- Annog a disgwyl i holl gynrychiolwyr y gweithle a swyddogion undebau fynychu hyfforddiant ymwybyddiaeth niwrowahaniaeth ac addasiadau rhesymol.
- Ymgyrchu ac annog cyflogwyr yn y sector preifat a’r trydydd sector i sicrhau bod pob rheolwr wedi’i hyfforddi’n llawn ac yn deall sut mae cefnogi staff niwrowahanol a chynnig addasiadau rhesymol priodol.
Cyflwynwyd gan Bwyllgor Cydraddoldeb TUC Cymru