Canllawiau ar ddefnyddio deallusrwydd artiffisial a rheoli algorithmic yn y sector cyhoeddus yng Nghymru
Mae'r canllawiau hyn wedi'u datblygu a'u cytuno gan undebau llafur, arweinwyr y sector cyhoeddus a Llywodraeth Cymru drwy Gyngor Partneriaeth y Gweithlu. Fe'i cymeradwywyd gan gynrychiolwyr o Gydffederasiwn y GIG a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Mae gan bob undeb a chorff cyhoeddus fandad i addasu a mabwysiadu'r canllawiau hyn yn eu gweithle.
Ynglŷn ag AI a systemau rheoli algorithmig
Mae systemau deallusrwydd artiffisial (AI) yn cael eu defnyddio yn y gweithle i awtomeiddio tasgau ac i reoli gweithwyr. Mae'r term 'systemau rheoli algorithmig' yn cyfeirio at AI a thechnolegau tebyg a ddefnyddir i reoli staff.
Beth yw risgiau AI a rheoli algorithmig yn y gweithle?
Mae pryderon ynghylch yr hawl i barchu bywyd preifat a diogelu data a'r hawl i beidio â gwahaniaethu.
Gall effeithiau cronnus rheoli algorithmig niweidio iechyd, diogelwch a lles gweithwyr: mae disgwyliadau a chyflymder gwaith yn dwysáu ac mae'r profiad o gael eu monitro'n agos yn cael effaith negyddol ar iechyd meddwl.
Dylem hefyd fod yn ymwybodol o'r risg o ddirywiad yn lle barn ddynol, arbenigedd dynol a chysylltiad dynol yn ein perthnasoedd gwaith.
Egwyddorion arweiniol
Mae'r set ganlynol o egwyddorion cyffredinol y dylid eu dilyn gan undebau a rheolwyr trwy gydol trafodaeth, gwneud penderfyniadau, defnyddio a gwerthuso parhaus unrhyw systemau rheoli AI ac algorithmig.
- Partneriaeth gymdeithasol
Undebau i fod yn rhan o bob cam o fabwysiadu, gweithredu ac adolygu systemau AI. Mae hyn yn unol â Deddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus 2023 a ffyrdd hirsefydlog o weithio yng Nghymru.
- Goruchwyliaeth ddynol a rhyngweithio dynol
Rhaid wrth goruchwyliaeth dynol o'r holl benderfyniadau strategol a wneir ynghylch defnyddio AI a systemau rheoli algorithmig (“bod dynol yn gyfrifol”) a llinellau cyfrifoldeb clir i reolwyr wedi'u tynnu ar gyfer unrhyw benderfyniad a wneir. Dylai rhyngweithio dynol hefyd fod yn ofynnol wrth redeg o ddydd i ddydd a gwneud penderfyniadau system ("bod dynol yn rhan o’r broses").
- Cadw at ddiffiniad Llywodraeth Cymru o Waith Teg, yn enwedig mewn perthynas â chydraddoldeb
Yn ôl Llywodraeth Cymru, Gwaith Teg yw presenoldeb amodau gweladwy yn y gwaith sy'n golygu bod gweithwyr yn cael eu gwobrwyo'n deg, eu clywed a'u cynrychioli'n deg, yn ddiogel ac yn gallu symud ymlaen mewn amgylchedd gwaith iach, cynhwysol lle mae hawliau'n cael eu parchu.
- Ymrwymiad i hyfforddiant ynghylch systemau rheoli algorithmig AI ar draws y gweithlu ac ar bob lefel
Dylai rheolwyr a chynrychiolwyr undebau llafur dderbyn hyfforddiant ar sut mae'r systemau hyn yn gweithio, y risgiau sy'n gysylltiedig â'u defnydd a sut i'w monitro yn effeithiol. Ar ben hynny, dylid hyfforddi'r holl staff ar sut i ddefnyddio ac ymwneud yn ddiogel â'r systemau hyn.
- Ymrwymiad i ddiogelu swyddi, creu swyddi, a buddsoddi yn y gweithlu
Ni ddylid cyflwyno systemau AI gyda'r nod o leihau nifer y staff. Lle mae'r systemau hyn yn gwella effeithlonrwydd ac yn arbed amser neu lleihau’r angen am gyfraniad dynol, yna dylid hyfforddi staff ar dasgau a swyddi newydd.
Canllaw
Dylai rheolwyr ddilyn y canllawiau hyn a chynnwys undebau llafur ar bob cam.
Cyn defnyddio AI a systemau rheoli algorithmig
- Gwirio systemau sy'n bodoli eisoes
- Cyn dechrau, gwiriwch pa systemau AI ac algorithmig sy'n cael eu defnyddio eisoes.
- Defnyddiwch ffordd safonol o gofnodi gwybodaeth am y systemau hyn, fel sut maen nhw'n gweithio, pam eu bod yn cael eu defnyddio, a phwy sy'n gyfrifol amdanynt.
- Cadwch y wybodaeth hon wedi'i diweddaru a'i rhannu gyda phawb yn y sefydliad.
- Penderfynwch adeiladu neu brynu
- Cyn penderfynu creu neu brynu system newydd, gwiriwch a yw'r sefydliad yn barod.
- Dilynwch ganllawiau ar gyfer prynu neu adeiladu systemau AI a sicrhau eu bod yn ddiogel.
- Gofynnwch gwestiynau pwysig fel a oes angen y dechnoleg ac os yw'r sefydliad yn barod ar gyfer y newid.
Yn ystod Datblygu neu Brynu
- Ymgynghori ac asesu
- Cyd-weithiwch i sicrhau bod y system yn parchu egwyddorion pwysig.
- Defnyddiwch safonnau i drafod a chofnodi gwybodaeth am y system newydd.
- Paratowch asesiadau i nodi a mynd i'r afael â risgiau, fel diogelu data a chydraddoldeb.
- Ystyriwch risgiau
- Meddyliwch am gyfreithiau a hawliau, fel iechyd a diogelwch, hawliau dynol, a diogelu data.
- Ystyriwch bryderon ehangach fel yr effaith ar weithwyr a'r angen am farn ddynol.
- Cynlluniwch ar gyfer diwedd contractau gyda chyflenwyr a sicrhewch y gall gweithrediadau barhau yn esmwyth.
- Cynnwys undebau llafur
- Rhaid i reolwyr sicrhau bod undebau llafur yn rhan o'r broses i roi adborth a helpu i gyfathrebu newidiadau.
- Rhaid i reolwyr ystyried darparu'r hyfforddiant a'r gefnogaeth sydd eu hangen ar undebau llafur i gymryd rhan yn effeithiol mewn ymgynghoriad ar fabwysiadu AI.
Ar ôl gweithredu
- Monitro'r System
- Gwiriwch yn rheolaidd a yw'r system yn gweithio fel y bwriadwyd ac a yw'n effeithio ar amodau gwaith.
- Ewch i'r afael ag unrhyw risgiau neu faterion newydd sy'n codi.
- Sicrhewch tryloywder a chaniatewch i weithwyr godi pryderon heb bryder.
- Goruchwyliaeth ddynol
- Dylai uwch reolwr fod yn gyfrifol am y system a'i phenderfyniadau.
- Sicrhewch fod penderfyniadau gydag effeithiau sylweddol yn cynnwys barn ddynol.
- Diogelu Hawliau Unigol
- Sicrhewch fod hawliau unigolion yn cael eu diogelu, fel yr hawl i gael mynediad at eu data a gofyn am adolygiadau o benderfyniadau awtomataidd.
- Cytunwch ar hawliau a diogelwch ychwanegol i unigolion.
- Rhannu Gwybodaeth
- Rhannwch gwybodaeth am y system ac unrhyw newidiadau gyda'r holl bartïon perthnasol.
- Ymgynghorwch ag undebau a chynrychiolwyr wrth wneud diweddariadau.