Adroddiad: Reoleiddio Iechyd a Diogelwch y Gweithle yng Nghymru’

Mae'r adroddiad hwn ar gyfer TUC Cymru yn tynnu sylw at yr heriau esblygol o ran rheoleiddio iechyd a diogelwch gwaith yng Nghymru. Mae'n dadlau dros ddull cyfannol sy'n mynd y tu hwnt i risgiau corfforol traddodiadol i gynnwys amodau cyflogaeth ehangach fel cyflog isel, contractau ansicr, diffyg cynrychiolaeth gweithwyr, ac anghydraddoldeb. Mae'r ffactorau seicogymdeithasol hyn bellach yn gyfrannwyr mawr at salwch sy'n gysylltiedig â gwaith, yn enwedig problemau iechyd meddwl ac anhwylderau cyhyrysgerbydol (MSDs).

Newid natur gwaith a risgiau
Mae dirywiad diwydiant trwm a chynnydd sectorau gwasanaeth wedi newid y proffil risg. Er bod peryglon corfforol yn parhau,  mae risgiau seicogymdeithasol - fel straen swydd, bwlio, a diffyg rheolaeth - yn fwyfwy cyffredin. Mae cynrychiolwyr undeb yn adrodd, er bod systemau yn bodoli ar gyfer diogelwch corfforol, mae risgiau seicogymdeithasol yn aml yn cael eu hanwybyddu neu eu heb eu rheoleiddio.

Heriau rheoleiddio
Mae rheoleiddwyr yn cael trafferth addasu i'r newidiadau hyn. Mae natur llai diriaethol problemau iechyd meddwl yn gwneud gorfodi'n anodd. Mae asiantaethau yn dweud nad oes ganddynt safonau clir ac adnoddau digonol i fynd i'r afael â'r risgiau hyn yn effeithiol. Mae'r bwlch gorfodi yn arbennig o amlwg mewn cyflogaeth ansafonol, sy'n tyfu'n gyflym.

Barn y gweithwyr
Mae arolygon yn dangos, er bod y rhan fwyaf o weithwyr Cymru yn teimlo'n gallu codi pryderon iechyd a diogelwch gwaith ac ymuno ag undebau, mae llawer yn adrodd llwythi gwaith uchel, dyddiadau cau tynn, a gweithio tra'n sâl. Dim ond lleiafrif sy'n teimlo bod gwaith yn effeithio'n gadarnhaol ar eu hiechyd. Mae gan Gymru gyfraddau straen ac MSDs uwch na chyfartaledd y DU, ac mae cyfraddau anafiadau angheuol yn gyson uwch.  Mae cyfansoddiad economi Cymru (ôl-ddiwydiannol ac yn rhannol wledig) yn helpu i esbonio'r ffigurau hyn.
Mae'r adroddiad yn darparu data unigryw sy'n benodol i Gymru ar fathau o risgiau sy'n wynebu gweithwyr.  Mae'r data hefyd yn cofnodi profiad cynrychiolwyr undebau Cymru o reoli risgiau yn eu gweithleoedd.

Caethwasiaeth fodern a sectorau risg uchel
Mae'r sector gofal yn ganolbwynt ar gyfer  achosion caethwasiaeth fodern yng Nghymru, sy'n aml yn cynnwys menywod mudol mewn amodau ecsbloetio. Mae sectorau risg uchel eraill yn cynnwys amaethyddiaeth, lletygarwch ac adeiladu. 

Dirywiad mewn arolygiadau a gorfodi
Bu gostyngiad dramatig mewn arolygiadau gan HSE ac awdurdodau lleol ers dechrau'r 2000au, oherwydd toriadau cyllid a phrinder staffio. Mae cynrychiolwyr undeb yn adrodd ymwybyddiaeth gyfyngedig o gamau gorfodi, ac mae llawer yn teimlo eu bod wedi'u heithrio o asesiadau risg. Mae rheoleiddwyr yn wynebu cyfyngiadau adnoddau sy'n cyfyngu ar arolygiadau rhagweithiol.

Rhannu gwybodaeth a gweithrediadau ar y cyd – ffordd ymlaen
Mae'r adroddiad yn canfod bod gwell rhannu gwybodaeth rhwng rheoleiddwyr yn hanfodol i fynd i'r afael â heriau iechyd a diogelwch gwaith. Mae asiantaethau yn aml yn gweithredu mewn seilos, gyda ffocws a chyfyngiadau cyfreithiol.  Mae Fforwm Hawliau a Chyfrifoldebau yn y Gweithle (WRRF) Llywodraeth Cymru  yn cynnig potensial ar gyfer cydweithio, yn enwedig o ystyried maint bach a hygyrchedd Cymru. Mae gweithrediadau blaenorol ar y cyd yn dangos addewid ar gyfer mynd i'r afael ag ecsbloetio mewn sectorau fel y diwydiant dillad a gofal cymdeithasol